Teken de petitie: Regeringen moeten ISDS afschaffen

Olie- en gasmultinationals, mijnbouw- en andere bedrijven gebruiken een systeem van geheime tribunalen om overheden aan te klagen met miljardenclaims. Dit mechanisme staat bekend als Investor-State Dispute Settlement (ISDS) en is opgenomen in handels- en investeringsverdragen. Bedrijven kunnen ISDS gebruiken om bijvoorbeeld strengere milieuregels, maatregelen om de volksgezondheid te beschermen, energiebeleid of klimaatmaatregelen aan te vechten. ISDS-zaken vinden plaats achter gesloten deuren en buiten de nationale rechtspraak om. Bedrijven kunnen zo compensatie voor ‘misgelopen (toekomstige) inkomsten’ eisen. Het wordt tijd dat we met dit systeem stoppen. Sluit je aan bij de beweging tegen ISDS en teken onze petitie!

Waarom is dit belangrijk?

Olie- en gasmultinationals, mijnbouw- en andere bedrijven gebruiken geheime tribunalen om overheden aan te klagen met miljardenclaims vanwege beleid in het algemeen belang:

  • Tussen 2022 en 2025 startten Shell en ExxonMobil meerdere arbitrageprocedures tegen de Nederlandse staat vanwege de sluiting van het Groninger gasveld. Zij claimen miljarden euro’s aan ‘misgelopen’ inkomsten, terwijl zij hun aansprakelijkheid voor tientallen jaren aardbevingsschade door de gaswinning betwisten.

  • Het Omaanse energiebedrijf Petrogas klaagt Nederland sinds 2025 aan vanwege de invoering van een tijdelijke solidariteitsbijdrage in 2022 - de extra belasting op de overwinst van fossiele energiebedrijven - die o.a. als doel had om steun aan huishoudens en bedrijven die met hoge energiekosten kampten te financieren.

  • In 2021 klaagde het Duitse energiebedrijf RWE de Nederlandse staat aan met een claim van EUR 1,4 miljard vanwege het besluit van de regering om in 2030 te stoppen met kolencentrales.

  • Mijnbouwbedrijf Rio Tinto dreigde een schadeclaim in te dienen tegen de Servische overheid en slaagde erin een verwoestend project voor een lithiummijn door te laten gaan ondanks grootschalige protesten.

Deze tribunalen geven machtige bedrijven de mogelijkheid om beleid aan te vechten dat bedoeld is om gewone mensen te helpen bij de kosten van levensonderhoud, huizen te beschermen, de klimaatcrisis aan te pakken en het milieu te beschermen. Overheden hebben al erkend dat een groot ISDS-verdrag, het Energy Charter Treaty, onverenigbaar is met het Klimaatakkoord van Parijs. Maar ISDS is ook opgenomen in een groot aantal kleinere verdragen.

Nederland als spil in het internationale ISDS-systeem

Nederland speelt een sleutelrol in het internationale systeem van ISDS. Nederland en het toen nog Nederlandse bedrijf Shell stonden in de jaren ‘60 aan de wieg van ISDS. Nu nog steeds is Nederland een centrale speler: het heeft meer dan 70 bilaterale investeringsverdragen met ISDS clausules en 10% van de wereldwijde ISDS-zaken zijn op basis van Nederlandse verdragen (alleen de VS heeft er meer). Dit komt doordat Nederland veel ‘brievenbusmaatschappijen’ kent. Bedrijven kunnen via juridische constructies een ISDS claim tegen een staat indienen wanneer die staat een bilaterale of multilaterale investeringsovereenkomst heeft met Nederland en het bedrijf een (brievenbus)vestiging in Nederland heeft. Zo is Nederland een internationaal knooppunt voor ISDS claims.

De cijfers

• Totaal geëiste compensatie door internationale bedrijven o.b.v. ISDS in Nederlandse verdragen: €100 miljard

• Toegekende compensatie aan internationale bedrijven o.b.v. ISDS in Nederlandse verdragen: €17.6 miljard

• Aantal Nederlandse bilaterale investeringsverdragen met ISDS: 70

• Nederland is verantwoordelijk voor 10% van de wereldwijde ISDS-zaken

Wat kunnen we doen?

We moeten dit antidemocratische systeem voorgoed afschaffen. Het goede nieuws is dat we het eerder hebben gedaan. Fossiele brandstofbedrijven gebruiken ISDS in het Energy Charter Treaty om klimaatmaatregelen te blokkeren. We kwamen met duizenden in actie, waarna veel van onze regeringen wakker werden, het risico inzagen en het verdrag hebben opgezegd – dat hebben we gewonnen! Nu moeten we samenwerken en onze regeringen vertellen dat ze ISDS in de kleinere verdragen, waardoor deze claims en arbitragezaken nog steeds mogelijk zijn, volledig moeten afschaffen. Dit jaar werd de Eerste Conferentie over de Transitie Weg van Fossiele Brandstoffen gehouden en veel regeringen, vooral die van landen in het Mondiale Zuiden, zeiden dat ISDS een barrière vormt voor klimaatactie. Maar tegenstand van enkele landen in het mondiale noorden, waaronder Nederland, zorgde ervoor dat er geen overeenstemming werd bereikt. Toch is het een grote stap vooruit dat regeringen hierover nu discussiëren en we moeten deze kans grijpen om te zorgen dat regeringen gaan samenwerken om met ISDS te stoppen.

Geen valse oplossingen!

De EU en sommige Europese regeringen hebben een aantal keer geprobeerd kleine veranderingen aan te brengen in de manier waarop ISDS werkt en beweren dat dit het probleem oplost. Dat zal niet gebeuren, omdat die aanpassingen de kern van het systeem (waardoor bedrijven regeringen buiten nationale rechtssystemen kunnen aanklagen) onveranderd laten. Daarom verwijzen we naar 'alle vormen van ISDS' om duidelijk te maken dat we ook deze andere versies bedoelen – zoals het ICS (Investment Court System), de MIC (Multilateral Investment Court) of een 'staand mechanisme'.



Naar nieuwsoverzicht